Curahan Hati Seorang Penulis

Arti Tembung Entar Cagak Urip: Bukan Tiang Rumah, Ekonomi Keluarga Tergantung Dia

Jam 05.00 subuh warung di Manyar Gresik sudah buka, lampu LED Philips 18 watt nyala terang. Saya angkat rolling door, sapu-sapu. Ada tulisan di buku pelajaran anak SMP yang mampir beli pulpen, "Golekana tegese tembung entar cagak urip." Anaknya bingung, saya juga sempat bengong. Cagak urip? Tiang hidup? Apa itu?

Manyar Gresik is Yes lah, meski di desa hehe, bahasa Jawanya masih dipakai tiap hari. Tapi tembung entar itu yang bikin pusing. Tembung entar itu bukan arti sebenarnya, tapi kiasan. Kayak gedhogan itu arti sebenarnya omahe jaran / kandang kuda, tapi kalau tembung entar bisa lain. Nah, cagak urip juga begitu.

Arti tembung entar cagak urip adalah kiasan Jawa untuk tulang punggung keluarga penopang hidup

  • Cagak urip bukan tiang bambu, tapi orang yang jadi penopang hidup keluarga.

Mbah Kromo 78 tahun mantan malang (polisi desa zaman dulu, sekarang hansip) yang lagi ngopi hitam pahit jam 6 pagi ala tukang bangunan langsung nyeletuk, "Le, cagak urip iku wong sing dadi soko guru ne keluarga. Nek omah butuh cagak kayu ben ora ambruk, nek urip butuh cagak wong sing kerjo." Wah, langsung mak nyus, paham saya.

Diary pagi ini tak tulis sebelum pembeli rame, mumpung laptop Toshiba Satellite L755 sudah adem diganjal tutup botol Aqua, padahal siang kemarin cuma laku es teh 2 plastik dan kopi panas 4 gelas jelang bedug. Saya rangkum arti tembung entar cagak urip, biar PR anak Manyar terjawab. Ono wong moco, oleh manfaat, dadi ganjaran.

 Makna Cagak Urip yang Sesungguhnya

1. Tembung Entar Itu Apa? 

Dalam bahasa Jawa, tembung entar adalah kata kiasan, bukan arti sebenarnya. Jadi kalau diartikan kata per kata bisa salah. Contoh: "cagak" itu tiang, "urip" itu hidup. Kalau diartikan harfiah jadi tiang hidup, aneh. Tapi dalam tembung entar, artinya kiasan, jadi harus dimaknai secara mendalam.

2. Arti Cagak Urip = Tulang Punggung / Penopang Hidup. 

Cagak urip artinya orang atau pekerjaan yang menjadi tumpuan utama, tulang punggung, penopang kehidupan keluarga. Biasanya dipakai untuk bapak, ibu, atau anak sulung yang kerja keras buat keluarga. Contoh kalimat: "Bapak iku cagak uripe keluarga, saben dino kerjo neng proyek Manyar." Artinya bapak itu tulang punggung keluarga, tiap hari kerja di proyek. Sama kayak saya penjaga warung jam 05.00-22.00, warung ini cagak urip keluarga saya.

3. Contoh Penggunaan di Manyar. 

"Ibu Siti dodol neng Toko Kito iku cagak uripe anak yatime." Artinya Ibu Siti jualan di Toko Kito itu jadi penopang hidup anak yatimnya. Atau "Sawah 1 hektar iku cagak uripe Mbah Kromo." Artinya sawah itu jadi sumber hidup utama Mbah Kromo. Jadi cagak urip bisa orang, bisa juga sawah, warung, atau glodhogan kotak rumah tawon yang hasil madunya buat hidup.

Penutup: Kita Semua Cagak Urip

Jam 12.30, warung sepi lagi. Saya mikir, ternyata saya juga cagak urip. Warung kelontong kecil buka jam 05.00-22.00 ini yang jadi tiang hidup keluarga. Kalau warung tutup sehari, dapur tidak ngebul. Sama kayak cagak kayu di rumah, kalau dicabut, rumah ambruk.

Buat anak-anak yang dapat PR tembung entar cagak urip, jawab saja: tulang punggung keluarga, penopang hidup. Ono wong moco, oleh manfaat, dadi ganjaran. Manyar Gresik is Yes lah!

Catatan Kamus Leluhur Warung:
- Cagak Urip = tulang punggung, penopang hidup, soko guru keluarga
- Tembung Entar = kata kiasan Jawa
- Gedhogan = omahe jaran / kandang kuda / istal
- Glodhogan = kotak kayu rumah tawon madu
- Cagak = tiang / penyangga
- Urip = hidup

Disclaimer Toko Manyar Gresik - Warung Kito: Saya bukan guru bahasa Jawa, bukan ahli sastra. Saya hanya share artikel saja, penjaga warung kelontong di Manyar Gresik buka jam 05.00-22.00 lampu LED Philips 18 watt berharap amal jariyah. Artikel arti tembung entar cagak urip ini ada campur tangan AI untuk mengolah kata dan mencari makna kamus Jawa, sudah saya cek dan edit sendiri sesuai bahasa warung Manyar. Jika ada salah arti, mohon koreksi dari sesepuh. Tujuannya melestarikan bahasa.

Share: